Kategori: TAKVİM

Haftanın ekonomik gündemi: İşsizlik, perakende satış ve dış borç

16 Temmuz 2019, Salı

Nisan dönemi işsizlik verileri açıklanacak. Mart döneminde işsizlik oranı 4 puanlık artış ile %14,1 seviyesinde gerçekleşmiş, tarım dışı işsizlik oranı 4,2 puanlık artış ile %16,1 olarak tahmin edilmişti. Mevsimsellikten arındırılmış işsiz işsizlik oranı ise 0,1 puan artışa olarak %13,7 gerçekleşmişti.

Haziran ayı merkezi yönetim bütçe verileri açıklanacak. Mayıs ayında bütçe 12 milyar TL açık vermiş, ilk 5 aylık bütçe açığı 66,5 milyar TL olarak gerçekleşmişti. 2018 yılı genelinde 72,6 milyar TL bütçe açık vermişti.

17 Temmuz 2019, Çarşamba

Mayıs ayı perakende satış verileri açıklanacak. Mart ayında mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış perakende satış hacmi bir önceki aya göre %1,9 düşüş kaydetmişti.

Özel sektörün Mayıs ayı uzun vadeli kredi borç tutarı açıklanacak. (Nisan 2019: 206,9 milyar dolar)

18 Temmuz 2019, Perşembe

Mayıs ayı kısa vadeli dış borç tutarı açıklanacak. (Nisan 2019: 120,6 milyar dolar)

19 Temmuz 2019, Cuma

Merkez Bankası Temmuz ayı Beklenti Anketi sonuçları açıklanacak.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın gündemi: Dış ticaret, cari açık ve sanayi üretimi verileriyle Fed Başkanı Powell’in konuşması takip edilecek

10 Temmuz 2019, Çarşamba

Mayıs ayı dış ticaret endeksleri açıklanacak. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış ihracat hacim endeksi Nisan ayında aylık %2,6 azalırken ithalat hacim endeksi değişiklik göstermemişti. Ocak 2018’den bu yana yatırım malları ithalat hacmindeki düşüş iç talepteki daralmayı teyit ederken ihracat hacmindeki olumlu performans ekonomik büyümenin lokomotifi olmaya devam etti. Mayıs ayında mevcut eğilimin devam etmesini bekliyoruz.

Fed Başkanı Powell 2019 ilk yarı para politikası raporunu sunacak. Fed Aralık 2018 toplantısında politika hedef faiz aralığını 25 baz puan artırarak %2,25-2,50 aralığına yükseltmişti. Fed’in para politikasında yıllık %2’ye yakın olmasını hedeflediği çekirdek kişisel tüketim harcamaları enflasyonu Mayıs ayında Nisan ayına göre değişmeyerek %1,6 seviyesinde bulunuyor. Öte yandan Fed’in dikkate aldığı ve %4’ün altında olmasını hedeflediği işsizlik oranı ise Haziran ayında %3,7 seviyesine yükselirken ortalama saatlik kazançlar yıllık %3,1 artış kaydetti. Fed’in 5 Temmuz’da yayınladığı Para Politikası Raporu’nda ABD ekonomisinin 2019 yılı başından bu yana güçlü şekilde büyüdüğü, istihdam piyasasının güçlenmeye devam ettiği ancak ekonomik görünüme yönelik artan belirsizliklere ve ılımlı enflasyon dinamiklerine bağlı olarak ekonomik büyümeyi sürdürebilmek adına gerekli adımların atılacağı ifade ediliyor. Rapora göre enflasyondaki yumuşama geçici. Fed bir sonraki para politikası kararını 31 Temmuz’da açıklayacak. Ilımlı enflasyon dinamiklerine bağlı olarak piyasa Fed’in 30-31 Temmuz toplantısında kesin olarak faiz indirimine gideceğini fiyatlıyor. Raporda enflasyondaki düşüşe yönelik “geçici” yorumunu dikkate aldığımızda Fed’in olası faiz değişikliğine gitmeme kararına şaşırmayacağız.

11 Temmuz 2019, Perşembe

Mayıs ayı ödemeler dengesi verileri açıklanacak. Nisan ayında 1,33 milyar dolarlık cari açık kaydedilmiş, 12-aylık toplam cari açık ise 8,63 milyar dolar seviyesine gerilemişti. Mayıs ayında aylık bazda ihracattaki artışa ve ithalattaki gerilemeye bağlı olarak cari açıktaki gerilemenin devam edeceğini düşünüyoruz.

12 Temmuz 2019, Cuma

Mayıs ayı sanayi üretimi verisi açıklanacak. Takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi Nisan ayında yıllık %4, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış sanayi üretimi aylık %1 düşüş kaydetmişti. Mayısta aylık bazda sanayi üretiminin gerilemeye devam etmesini bekliyoruz. Haziran ayı ön göstergeleri ise imalat sektöründe üretim artışı sinyali veriyor.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın gündemi: İmalat ve sektörel üretim verileri, dış ticaret verileri ve G20 zirvesi

24 Haziran 2019, Pazartesi

Haziran ayı imalat sektörü kapasite kullanımı, reel sektör güven endeksi ve sektörel güven endeksleri açıklanacak. Mayıs ayında mevsimsellikten arındırılmış imalat sektörü kapasite kullanım oranı aylık %1,5 yüzde puan artışla %76 seviyesine yükselmişti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış hizmet sektörü güven endeksi aylık %4,4 kayıpla 79,4’e, perakende ticaret sektörü güven endeksi %0,7 azalışla 89,9’a, inşaat sektörü güven endeksi %7,7 azalışla 49,8’e gerilemişti. Mevsimsellikten arındırılmış reel sektör güven endeksi ise Mayıs ayında aylık %5,3 azalışla 94,7 seviyesine gerilemişti.

27 Haziran 2019, Perşembe

Haziran ayı ekonomik güven endeksi açıklanacak. (Mayıs 2019: 77,5; mevsimsellikten arındırılmış)

28 Haziran 2019, Cuma

Mayıs ayı dış ticaret rakamları açıklanacak. (Nisan 2019: İhracat: 14,02 milyar dolar, İthalat: 17,02 milyar dolar; takvim ve mevsimsellikten arındırılmış). Nisan ayı verileri ihracat hacminde artışa rağmen değer olarak ithalatı karşılamaya yetmediğini tekrarlamıştı. Ticaret Bakanlığı geçici verileri Mayıs ayında ihracat ve ithalat hacminde sırasıyla aylık %10 ve %2’lik artışa işaret etmişti.

G20 ülkeleri liderleri 28-29 Haziran’da Japonya’da Osaka zirvesinde buluşuyor. ABD Başkanı Trump ve Çin lideri Xi Jinping ile bir araya geleceklerini duyurmuştu.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın başlıkları: İşsizlik, sanayi üretimi ve Fed kararı

17 Haziran 2019, Pazartesi

Mart dönemi işsizlik verileri açıklanacak. Şubat döneminde %14,7 seviyesine yükselen işsizlik oranının devam eden talep daralmasına paralel olarak Mart döneminde artmasını tahmin ediyoruz.

Mayıs ayı merkezi yönetim bütçe verileri açıklanacak. Nisan ayında 18,3 milyar TL bütçe açığı kaydedilmişti. Reel olarak bakıldığında Ocak-Nisan döneminde bütçe gelirleri bütçe giderlerine göre daha hızlı düşüş sergiliyor. Daralan talep dikkate alındığında bütçe gelirlerinde artış eğilimi beklemiyoruz.

18 Haziran 2019, Salı

Nisan ayı sanayi üretimi verisi açıklanacak. Takvim ve mevsim etkilerinden arındırılmış sanayi üretimi Ocak-Mart 2019 döneminde ardı ardına aylık bazda artış kaydetmesine rağmen PMI ve dış ticaret verilerini dikkate aldığımızda Nisan ayında aylık bazda zayıflama öngörüyoruz.

Nisan ayı perakende endeksleri açıklanacak. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış perakende ticaret Ocak-Mart döneminde artış eğilimi göstermişti.

19 Haziran 2019, Çarşamba

ABD merkez bankası Fed faiz kararını açıklayacak. Faiz değişikliği beklemiyoruz.

20 Haziran 2019, Perşembe

İngiltere ve Japonya merkez bankaları faiz kararlarını açıklayacak.

Haziran ayı TÜİK tüketici güven endeksi açıklanacak. Mayıs ayında kaydedilen 55,5 seviyesi ile endeks 2008 yılı dip seviyelerine gerilemişti.

Nisan ayı kısa vadeli dış borç stoku açıklanacak. Mart ayında 119,4 milyar dolar seviyesindeydi.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın başlıkları: Merkez Bankası faiz kararı, cari açık ve ticaret endeksleri

12 Haziran 2019, Çarşamba

Merkez Bankası faiz kararını açıklayacak. Merkez Bankası Mayıs ayı Finansal İstikrar Raporu’nda belirtildiği üzere “Enflasyon göstergelerinde bir miktar iyileşme gözlense de, enflasyon beklentilerindeki yüksek seyir ile gıda fiyatları ve ithal girdi maliyetlerindeki artışlar fiyat istikrarı üzerinde risk oluşturmaya devam etmektedir. Bu kapsamda TCMB, sıkı para politikası duruşunu korumaktadır” ifadesine yer verdi. ABD merkez bankası Fed’den Temmuz ayıyla birlikte faiz indirimi beklentisinin artması ve Avrupa Merkez Bankasının düşük enflasyon ve düşük büyüme performansına bağlı olarak faizlerin düşük seyrini koruyacağını dikkate alsak da özellikle S-400 konusuna ilişkin olarak ABD ile süregelen gerginliğin TL üzerinde baskı yaratmaya devam edeceği riski ve gıda enflasyonundaki katılığa bağlı olarak %24 olan haftalık politika faizinde değişiklik beklemiyoruz.

14 Haziran 2019, Cuma

Nisan ayı ödemeler dengesi verileri açıklanacak. Mart 2019’da 589 milyon dolar açık veren cari işlemler dengesinin artan dış ticaret açığına bağlı olarak Nisan ayında da açık vermesini bekliyoruz.

Nisan ayı dış ticaret endeksleri açıklanacak. Takvim ve mevsim etkilerinden arındırılmış hacim endeksleri Mart ayında tüketim malları ihracatında aylık bazda hızlanmaya işaret etmişti. İhracat hacmindeki iyileşmenin tersine İthalat tarafında yatırım malları ithalatında %20,3’lük, tüketim malları ithalatında ise %2,1’lik düşüşe tanık olduk. İç talepte gerileme olarak değerlendirdiğimiz bu gelişmenin Nisan ayında da devam etmesini tahmin ediyoruz.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın gündemi: 1Ç2019 GSYH büyüme ve Nisan ayı dış ticaret verileri

28 Mayıs 2019, Salı

Mayıs ayı ekonomik güven endeksi açıklanacak. Mayıs ayında tüketici güven endeksi, reel kesim güven endeksi, hizmet sektörü güven endeksi ve inşaat sektörü güven endeksinde kaydedilen gerilemeye bağlı olarak Nisan ayında 84,7 puana yükselen endeksin Mayıs ayında gerilemesini bekliyoruz.

31 Mayıs 2019, Cuma

2019 yılı birinci çeyrek GSYH büyüme verisi açıklanacak. Reuters anketinde %2,5 daralma öngörülüyor. GSYH 4Ç2018’de %2,98 daralmış böylece 2018 yılı genelinde ortalama %2,7 büyüme kaydedilmişti (2017: %7,44). Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre %2,4 azaldı. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (Betam) 1Ç2019’da yıldan yıla %3,7 daralma, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış verilerle bir önceki çeyreğe %0,2 büyüme öngörüyor. Bilgi Üniversitesi simditahmin.com’a göre yıldan yıla %2,2 daralma, mevsim etkilerinden arındırılmış verilerle bir önceki çeyreğe göre %1,8 büyüme öngörülüyor.

Nisan ayı dış ticaret verileri açıklanacak. Mart ayında ihracat bir önceki yılın aynı ayına göre %0,44, ithalat ise %17,79 daralmıştı. Mevsimsellikten arındırılmış verilere göre ihracat Mart ayında %2,4, ithalat ise %2,5 artmıştı. TİM verilerine göre ihracat Nisan ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %4,13 artış kaydetti. Kasım 2018’den Mart 2019 sonuna kadar mevsimsellikten arındırılmış ithalat aylık bazda aralıksız artarken merkezi yönetim bütçe verisi Nisan ayında hafif gerileme işareti ortaya koyuyor.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın gündemi yoğun: Cari açık, sanayi üretimi, işsizlik oranı, perakende satışlar, bütçe dengesi, beklenti anketi, konut satışları ve dış borç

13 Mayıs 2019, Pazartesi

Mart ayı ödemeler dengesi açıklanacak. Şubat ayında 718 milyon dolar cari işlemler açığı kaydedilmiş, 12-aylık toplam açık 17 milyar dolar seviyesine gerilemişti. Mart ayında İhracat hacminde artış var. İthalat vergilerinde kaydedilen artış ve yabancı portföy hareketlerinde azalışı dikkate aldığımızda Mart ayında cari açıkta bir önceki aya göre önemli bir iyileşme beklemiyoruz.

14 Mayıs 2019, Salı

Mart ayı sanayi üretimi verisi açıklanacak. Şubat ayında takvim etkilerinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki yılın aynı ayına göre %5,1 azalırken, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış sanayi üretimi bir önceki aya göre %1,3 artış kaydetmişti. İthalatta Mart ayında bir önceki aya göre artış eğilimi görülürken, ihracat artmış, imalat sektörü PMI verileri ise üretimde kısmi artışa işaret etmişti. Sanayi üretiminde Mart ayında bir önceki aya göre artış bekliyoruz.

15 Mayıs 2019, Çarşamba

Şubat dönemi işsizlik oranı açıklanacak. Ocak döneminde işsizlik oranı %14,70 ile rekor kırmış, mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı 0,6 puan artarak %13,3 seviyesine yükselmişti. İşsizlikteki artışın Şubat, Mart ve Nisan aylarında da sürmesini bekliyoruz.

Mart ayı perakende endeksleri açıklanacak. Şubat ayında mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış perakende satış hacmi bir önceki aya göre hafif yükselmişti.

Nisan ayı merkezi yönetim bütçe dengesi açıklanacak. Şubat ve Mart aylarında sırasıyla 16,8 ve 24,5 milyar TL bütçe açığı kaydedilmişti.

16 Mayıs 2019, Perşembe

TCMB Mayıs ayı Beklenti Anket sonuçlarını yayınlayacak.
Nisan ayı konut satışları açıklanacak. Şubat ayında 78.450, Mart ayında ise 105.046 konut satılmıştı.

Mart ayı özel sektör uzun vadeli kredi borcu verisi açıklanacak. Şubat itibariyla sektörün uzun vadeli borcu 209,5 milyar dolar seviyesine gerilemişti.

17 Mayıs 2019, Cuma

Mart ayı kısa vadeli borç stoku açıklanacak. Kamu ve özel sektörün dahil olduğu toplam kısa vadeli borç tutarı Şubat ayında 118,2 milyar dolar seviyesine yükselmişti.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın başlığı: Fed toplantısı

29 Nisan 2019, Pazartesi

Nisan ayı Ekonomik Güven Endeksi açıklanacak (Mart: 81,9). Öncü veriler endekste Şubat ve Mart aylarındaki iyileşmenin Nisan ayında da sürdüğüne işaret ediyor.

30 Nisan 2019, Salı

Mart ayı dış ticaret ve turizm verileri açıklanacak. İhracat Şubat ayında %3,4 artmış, ithalat ise %16,9 azalmıştı. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise Şubat ayında bir önceki aya göre ihracat %0,2 azalmış, ithalat ise %2,8 artmıştı.

Merkez Bankası 2019 yılı 2. çeyreğine ilişkin Enflasyon Raporu’nu yayınlayacak. 25 Nisan tarihli para politikası toplantısında enflasyon patikasındaki düşüşü ön plana çıkaran Merkez Bankasının TL’deki son değer kaybı ve olası risklere yönelik vurgularını takip edeceğiz.

1 Mayıs 2019, Çarşamba

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM), Nisan ayı ihracat verilerini açıklayacak. Mart ayı ihracatı, Özel Ticaret Sistemi kayıtlarına göre 15 milyar 488 milyon dolar olurken ihracatın ithalatı karşılama oranı %87,9 oldu. Genel Ticaret Sistemi’ne göre ise, ihracat 16 milyar 334 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti.

Türkiye ve küresel bazda imalat sektörü PMI verileri açıklanacak. Nisan ayında Türkiye imalat sektörü PMI endeksi 47,2 seviyesine yükselmişti. Endeksin 50 seviyesinin altındaki değerler sektörde daralmaya, üzerindeki değerler ise sektörde büyümeye işaret ediyor.

ABD merkez bankası Fed para politikası faiz kararını açıklayacak. Mevcut durumda Fed’in politika faiz aralığı %2,25-2,50 aralığında bulunuyor. Geçen hafta yayınlanan verilere göre 1. çeyrekte GSYH %3,2 ile beklentilerden yukarıda büyüme kaydetmiş olmasına rağmen enflasyon dinamikleri güçsüz seyrediyor. Fed önceki toplantısında faiz artırımında sabırlı bir tutum sergileyeceğini tekrarlamış ve akabinde ekonomik aktivitedeki zayıf işaretler sebebiyle faiz indirim söylemlerine tanık olmuştuk. Son GSYH verisi beklenenden güçlü gelse de imalat tarafında Nisan ayında yaşanan hız kaybı ve enflasyondaki zayıflık sebebiyle Fed’in Çarşamba günkü toplantısında faizde değişiklik yapmayacağını öngörüyoruz.

3 Mayıs 2019, Cuma

Nisan ayı enflasyon verileri açıklanacak. Mart ayında TÜFE aylık %1,03, yıllık %19,71 artış kaydetmişti. Yurtiçi ÜFE ise aylık %1,58, yıllık %29,64 artış kaydetmişti.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch’in Türkiye değerlendirmesini yayınlaması bekleniyor. Türkiye’nin kredi notu “BB”, not görünümü ise “negatif” seviyesinde bulunuyor.

ABD’de Nisan ayı işgücü verileri açıklanacak. Mart ayında işsizlik oranı %3,8 ile önceki aya göre değişiklik göstermemişti. Ortalama saatlik kazançlar ise Mart ayında yıllık %3,2’lik artış kaydetmişti.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın gündemi: Merkez Bankası toplantısı ve faiz kararı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 25 Nisan Perşembe günü faiz kararını görüşmek üzere toplanacak.

Merkez Bankasının 6 Mart tarihli toplantısından bu yana neler yaşanmıştı hatırlayalım…

31 Mart seçimleri öncesinde TL’deki değer kaybını sınırlamak için Merkez Bankası Londra piyasasında yabancılara TL musluklarını kapatmış, artan TL ihtiyacı ile yabancı yatırımcılar yüzde 2000’lere yakın faizlerden TL borçlanmak durumunda kalmış, Türkiye’nin risk primini gösteren ve 6 Mart tarihinde 313 seviyesinde olan 5 yıl vadeli CDS primleri 28 Mart tarihinde 468 seviyesine yükselmişti. TL arzının normale döndürülmesinin ve 31 Mart seçimlerinin ardından CDS primi 377 seviyesine gerilese de açıklanan yapısal reformların tatmin etmemesi, artan iç siyasi gerginlik, ABD ile yaşanan S-400 krizi, Türkiye’nin NATO’dan çıkma ihtimalinin gündeme gelmesi, Merkez Bankasının net döviz varlıkları ile ilgili endişeler ve İstanbul seçimlerinin tekrarlanma ihtimali TL üzerinde baskı yaratmaya devam ediyor. Söz konusu gelişmelerle 6 Mart tarihindeki son para politikası toplantısından bugüne kadar Dolar/TL kuru %7,7 değer kaybederken döviz sepetindeki artış %7,4 oldu. İBB mazbatasının Ekrem İmamoğlu’na verilmesinin ardından en son 19 Nisan Cuma günü 5 yıl vadeli CDS primi 428 seviyesinden işlem gördü.

Öte yandan Fed’in faiz artırmayacak olması TCMB’nin elini rahatlatsa da yukarıda saydığımız olumsuz gelişmelere ek olarak küresel piyasalarda olası bir düzeltme hareketinin TCMB’nin döviz varlıkları üzerindeki endişeleri canlı tutması TL ve risk primi üzerindeki baskının azalmayacağını ortaya koyuyor.

Dolayısıyla TCMB’nin perşembe günü yapacağı toplantısında
%24 seviyesinde bulunan bir hafta vadeli borç verme faizi olan politika faizinde değişiklik yapmayacağını ancak temkinli ve güven uyandırıcı bir söylem ortaya koymasını bekliyoruz.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın gündeminde işsizlik, sanayi üretimi, perakende satış ve dış borç verileri var

15 Nisan 2019, Pazartesi

Ocak ayı işsizlik oranı verisi açıklanacak. Aralık 2018’de işsizlik oranı %13,5 seviyesine yükselmişti. İşsizlik oranınındaki artışın Ocak ayında da sürmesini bekliyoruz.

Şubat ayında bir önceki aya göre %2,73, bir önceki yılın ayn ayına göre %25,79 artış kaydeden tarım ürünleri üretici fiyat endeksinin Mart ayında da yükselişini sürdürmesini bekliyoruz.

Mart ayı merkezi yönetim bütçe dengesi açıklanacak. Şubat ayında bütçe 16,8 milyar TL açık vermiş, faiz dışı denge ise 2 milyar TL açık vermişti.

16 Nisan 2019, Salı

Şubat ayı sanayi üretimi verisi açıklanacak. Takvim etkilerinden arındırılmış sanayi üretimi Ocak ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %7,3 daralmış, takvim ve mevsimsellikten arındırılmış sanayi üretimi Ocak ayında bir önceki aya göre %1 artış kaydetmişti. Şubat ayında sanayi üretimi sermaye malı imalatında bir artış görebiliriz ancak genel olarak sektörde daralmanın sürmesini bekliyoruz.

Şubat ayı özel sektör uzun vadeli kredi borcu verileri açıklanacak. Ocak ayında söz konusu borç büyüklüğü Ocak ayında 414 milyon dolar azalışla 210,1 milyar dolar seviyesine gerilemişti. Şubat ayında gerilemenin sürmesini bekliyoruz. Finans dışı özel sektörün uzun vadeli dış borcu ise Ocak ayında 107,58 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.

Şubat ayı perakende ticaret verileri açıklanacak. Takvim etkilerinden arındırılmış sabit fiyatlarla perakende satış hacmi 2019 yılı Ocak ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %6,7 azalış, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış sabit fiyatlarla perakende satış hacmi Ocak ayında bir önceki aya göre %1,3 artış kaydetmişti.

17 Nisan 2019, Çarşamba

Mart ayı konut satışları açıklanacak. Şubat ayında Türkiye genelinde konut satışları bir önceki aya göre %7,6 artış kaydederek 78.450 adet olarak gerçekleşmişti.

Şubat ayı kısa vadeli dış borç stoku verisi açıklanacak. Ocak ayında söz konusu stok 117,98 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.

19 Nisan 2019, Cuma

TCMB Nisan ayı Beklenti Anketi verileri açıklanacak.

Dr. Fulya Gürbüz